Nội dung chính
Bắt cá đồng bằng phương pháp “lồng” máy cày: truyền thống và thực tiễn
Ở những cánh đồng ven phá Hạc Hải, nông dân vẫn duy trì cách “lồng” máy cày để thu hoạch cá đồng, đồng thời phát triển nuôi cá mùa nước nổi đem lại thu nhập gấp đôi.
Cách máy cày tạo môi trường cho cá
Khi máy cày đi qua, nước bị đẩy sang hai bên, lộ ra lớp bùn sủi bọt – nơi cá, cua, tôm đang ẩn nấp. Nông dân như ông Nguyễn Hữu Cường (68 tuổi, xã Lệ Ninh) chỉ cần chạy theo, dùng nơm bắt ngay cá lóc (cá tràu) và các loài cá đồng khác.
“Lồng” máy cày so với “lồng” trâu: tiến bộ nhưng không thay thế
Trước những năm 2000, người nông dân dùng trâu kéo cày. Khi nước trong ruộng cạn, việc xáo trộn đất khiến cá phải nổi lên, tạo cơ hội bắt cá tương tự như hiện nay. Tuy nhiên, máy cày hiện đại nhanh hơn, giảm sức lao động và mở ra khả năng mở rộng quy mô bắt cá.
Nuôi cá mùa nước nổi: mô hình sinh lợi cao
Do nguồn cá đồng trên phá Hạc Hải đang giảm, nhiều hộ đã chuyển từ “bắt” sang “nuôi” trên ruộng lúa ngập nước vào khoảng tháng 7 âm lịch. Quá trình gồm đắp đê, giăng lưới, mua giống cá đồng (trắm cỏ, chép, diếc, lóc) rồi thả vào ruộng trong vòng 3‑4 tháng.
Theo thống kê của xã Tân Mỹ, mỗi ha ruộng nuôi cá trong 3 tháng trung bình mang lại 30‑60 triệu đồng lợi nhuận ròng sau khi trừ chi phí giống và thuê đất. Ví dụ, ông Nguyễn Công Lý (đánh dấu 2 ha) ghi nhận lợi nhuận hơn 60 triệu đồng trong một vụ.
Lợi ích kinh tế và môi trường
- Thu nhập cao: một vụ nuôi 2 ha có thể bán được hơn 300 triệu đồng, lợi nhuận ròng mỗi người khoảng 30‑35 triệu đồng.
- Giảm chi phí thức ăn: cá ăn thực vật và côn trùng tự nhiên trên ruộng, giảm 80% chi phí thức ăn.
- Cải thiện đất: chất thải cá cung cấp dinh dưỡng hữu cơ, tăng độ màu mỡ cho vụ lúa tiếp theo.
- Giải quyết tồn dư sau vụ mùa: cá tiêu thụ sâu bọ, cỏ dại, giảm nhu cầu thuốc bảo vệ thực vật.
Thách thức và hướng phát triển
Mặc dù mô hình sinh lợi, nhưng nguồn cá đồng tự nhiên đang cạn kiệt, khiến việc “lồng” máy cày bắt cá dần giảm. Các cơ quan địa phương đang khuyến khích nông dân chuyển đổi sang nuôi cá trên ruộng, đồng thời triển khai các chương trình đào tạo kỹ thuật nuôi, cung cấp giống và hỗ trợ tài chính.
Như ông Trần Duy Hưng, Trưởng phòng Kinh tế xã Tân Mỹ, cho biết: “Mô hình nuôi cá mùa nước nổi không chỉ mang lại lợi nhuận cao mà còn tạo việc làm cho hàng trăm nông dân trong thời gian ruộng đồng không dùng tới. Mỗi ha nuôi cá có thể thu về khoảng 30 triệu đồng trong 3 tháng.”
Việc duy trì truyền thống “lồng” máy cày vẫn là một nét văn hoá đặc sắc của người nông dân miền Trung, nhưng tương lai bền vững hơn đang hướng tới nuôi cá trên ruộng – một giải pháp kinh tế, môi trường và xã hội đồng thời.
Phan Phương
