Nội dung chính
Khám sức khỏe tâm thần, cô gái 20 tuổi phải mang theo bình khí cười vì không kiểm soát được cơn thèm.
Tiểu sử bệnh nhân và dấu hiệu cảnh báo
Vào chiều 12-1, tại tọa đàm “Bóng cười – nước mắt sau những cuộc vui”, bác sĩ Lê Thị Phương Thảo (Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai) chia sẻ về ca bệnh nữ sinh 20 tuổi, đã phụ thuộc vào khí nitrous oxide (N2O) trong hơn 6 năm. Ban đầu cô chỉ thử vài lần khi còn học trung học cơ sở, sau đó tăng dần tần suất khi lên trung học phổ thông và cuối cùng dùng hằng ngày khi đã vào đại học.
Những dấu hiệu ban đầu mà gia đình nhận thấy bao gồm: thay đổi hành vi, thèm muốn hít khí liên tục và ẩn bình N2O trong balo hoặc ngăn kéo. Khi một bình khí lạ được phát hiện trong phòng, người thân mới nhận ra mức độ nghiện.
Cơ chế gây nghiện của khí cười (N2O)
N2O là một chất khí không màu, không mùi, thường được bơm vào bóng bay để tạo cảm giác hưng phấn và cười không kiểm soát trong vài phút. Khi hít, N2O nhanh chóng thẩm thấu qua màng máu, tác động lên hệ thần kinh trung ương, đặc biệt là các thụ thể dopamine và opioid, dẫn đến cảm giác euforia và giảm đau tức thời.
Theo nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2022), việc lạm dụng N2O trên 10 quả trong một lần có thể gây tăng nồng độ nitrite trong máu, làm suy giảm chức năng tế bào thần kinh và gây ngộ độc.
Hậu quả sức khỏe nghiêm trọng
Trong trường hợp của bệnh nhân, bác sĩ ghi nhận các triệu chứng kéo dài: tê bì tay chân, rối loạn vận động, trầm cảm, lo âu và suy giảm trí nhớ. Các báo cáo lâm sàng cho thấy:
- 30‑40% người nghiện N2O kéo dài trên 5 năm xuất hiện chứng tê bì chi.
- Nguy cơ ngạt thở do thiếu oxy tăng gấp 3 lần so với người không sử dụng.
- Trong vài trường hợp nặng, N2O gây ngừng tim và tử vong tại các quán bar.
Phương pháp điều trị và tiến triển
Bác sĩ Thảo cho biết, sau 6 tháng điều trị bao gồm thuốc giảm lo âu, liệu pháp hành vi nhận thức (CBT) và hỗ trợ gia đình, bệnh nhân đã giảm đáng kể cảm giác thèm. Hiện cô đang được theo dõi định kỳ để ngăn ngừa tái phát.
Tiến sĩ Lê Thị Thu Hà (Trưởng phòng Rối loạn sử dụng chất) nhấn mạnh rằng quá trình điều trị thường kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm, cần kết hợp đa phương pháp: thuốc, trị liệu tâm lý, và trong một số trường hợp can thiệp kích thích từ trường xuyên sọ (rTMS).
Phòng ngừa và lời khuyên cho phụ huynh
Do kích thước nhỏ và khả năng giấu kín, bình N2O dễ bị trẻ em và thanh thiếu niên tiếp cận. Các chuyên gia khuyến cáo:
- Giám sát chặt chẽ các vật dụng trong phòng ngủ và balo của con.
- Nhận diện sớm các dấu hiệu: thèm hít khí, thay đổi hành vi, hoặc xuất hiện các triệu chứng thần kinh.
- Thảo luận mở với con về nguy cơ sức khỏe, thay vì xem khí cười là “đồ chơi vô hại”.
- Liên hệ ngay với cơ sở y tế nếu nghi ngờ nghiện, để được tư vấn và can thiệp kịp thời.
Việc nâng cao nhận thức cộng đồng và giáo dục trường học về tác hại của N2O là chìa khóa giảm thiểu các trường hợp nghiện thuốc này trong tương lai.
